امیر فرخاد | خطای هزینه هدر رفته؛ فصل پنجم کتاب «هنر شفاف اندیشیدن»، نوشته رولف دوبلی و ترجمه عادل فردوسیپور از نشر چشمه – چرا باید گذشته رو فراموش کنی؟
در سال ۱۹۶۹، دو کشور فرانسه و بریتانیا بر روی محصول مشترکی بهنام هواپیمای مافوق صوت کنکورد (Concorde) سرمایهگذاری کردند. این محصول بهدلیل سوخت بالا و موتورهای قدرتمند قادر به پرواز در سرعتهای مافوق صوت بود.
به همین خاطر برای اولین بار در دوم مارس ۱۹۶۹ به پرواز درآمد و در ۲۱ ژانویه ۱۹۷۶ رسماً آغاز به کار کرد. اما این هواپیما سال ۲۰۰۰ در پاریس سقوط و تمام سرنشینان آن کشته شدند.
متخصصان با بررسی موتور این هواپیما به نقص و عیب در طراحی پی بردند که رفع آن از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه نبود. اما بهدلیل مسائل سیاسی و قانونی هم نمیتوانستند از این پروژه خارج شوند.
فرض کنید کفش گرانی خریدهاید و بعد از مدتی متوجه میشوید که پای شما را میزند. احتمالاً پیش آمده علیرغم راحت نبودن چند بار آن را استفاده و سالها آن را در کمد نگه داشتهاید.
هرچه هزینهای که برای آن کردهاید بیشتر باشد رها کردن آن برای شما سختتر می شود.
ماندن در یک رابطه عاطفی اشتباه به دلیل زمان و احساسی که هزینه کردهاید از نمونههای دیگر این خطا میباشد. به این خطا، خطای تشدید تعهد (Escalation of commitment) نیز میگویند.
شرکت نوکیا زمانی بیشترین سهم بازار گوشیهای تلفن همراه را در اختیار خود داشت تا وقتیکه گوشیهای هوشمند به تدریج وارد بازار شدند.
اما شرکت نوکیا علیرغم دانش و سابقه خود در این زمینه، به دلیل هزینه هنگفتی که برای تکنولوژی سیمبین خود کرده بود حاضر به تغییر تکنولوژی نشد.
به همین دلیل رقبا به راحتی از او پیشی گرفتند و او سهم بازار خود را از دست داد.
همین اتفاق برای شرکت کداک نیز افتاد زمانیکه دوربینهای دیجیتال وارد بازار شدند کداک تصمیم گرفت روی فیلمهای عکاسی برای تولید عکسهای با کیفیت سرمایهگذاری را ادامه دهد و خیلی زود ورشکسته شد.
یکی از دلایل بروز این خطا این است که بار منفی شکست برای انسانها زیاد است و هر تصمیم جدیدی، عدم قطعیت به همراه دارد. ذهن انسان همواره تمایل دارد مسیر راحتتر و کمریسکتر را انتخاب کند.
همچنین چون در شرایط برابر هزینه و فرصت، بار منفی هزینه بیشتر از فرصت است(تئوری چشم انداز)، تمایل داریم فرصتی را انتخاب کنیم که حداقل ارزش دو برابر نسبت به هزینه فعلی داشته باشد.
